Qur’an Translation from a Translation Studies Perspective
Meallerde Geliştirilmeye Açık Alanlar Çalıştayı Tebliğ Metinleri, ed. Bayram Köseoğlu ve Mustafa Güvenç, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2022, 41–67.
ISBN: 978-625-435-168-6
Yayın türü: Çalıştay tebliği
Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları 2127 · İlmî Eserler 302. Kitap Mart 2022’de Ankara’da yayımlanmıştır.
Öz
Bu çalışma, çeviribilim yaklaşımlarından hareketle Kur’an-ı Kerim çevirisinin nasıl tasarlanabileceğini tartışmaktadır. James S. Holmes’un çeviribilim haritası temel alınarak Kur’an çevirilerine ilişkin kuramsal, betimleyici ve uygulamalı araştırma alanları değerlendirilmekte; böylece çeviribilim ile ilahiyat disiplinlerinin birlikte çalışabileceği bir araştırma perspektifi ortaya konulmaktadır. Çalışmada ayrıca Kur’an-ı Kerim’in çeviri açısından metinsel ve söylemsel özellikleri ele alınmakta; Skopos kuramı, Eugene Nida’nın dinamik/işlevsel eşdeğerlik yaklaşımı ve Lawrence Venuti’nin yabancılaştırma-yerlileştirme kavramları kutsal metin çevirisi bağlamında değerlendirilmektedir.
Kur’an çevirisinde yalnızca kaynak ya da hedef metin odaklı bir yaklaşım yerine, Aladdin Al-Tarawneh’in geliştirdiği “Hibrit Model” esas alınarak esnek bir çeviri yöntemi önerilmektedir. Bu yaklaşımda kaynak metnin kültürel ve söylemsel karakteri korunurken hedef dilde doğal ve iletişimsel bir metin oluşturulması amaçlanır. Çalışma, söz konusu modele özellikle Kur’an’ın ritim, ahenk ve diğer biçimsel özelliklerinin hedef metinde yeniden oluşturulmasını öngören “estetik transfer” yaklaşımını eklemektedir. Model, Âdiyât ve Abese surelerinden yapılan örnek çeviriler üzerinden somutlaştırılmaktadır.
Çalışmanın son bölümünde Kur’an çevirisinin bireysel değil kolektif bir süreç olarak yürütülmesi gerektiği savunulmakta ve çevirmen, alan uzmanı, çeviri danışmanı, editör ve okuma gruplarının birlikte çalıştığı altı aşamalı bir model önerilmektedir: ekip oluşturma, çeviri öncesi hazırlık, ilk taslak, gözden geçirme, gözden geçirmeyi gözden geçirme ve yayımlama. Çeviri sürecinin başlangıcında hedef kitlenin ve çevirinin skoposunun belirlenmesi; her ayet öbeğinin içerik ve metinsel özelliklerine göre, genelleyici çözümler yerine bağlama özgü çeviri kararlarının geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kur’an-ı Kerim çevirisi, çeviribilim, kutsal metin çevirisi, Skopos kuramı, dinamik eşdeğerlik, yabancılaştırma, yerlileştirme, Hibrit Model, estetik transfer.