Spatial Aesthetics in Imruʾ al-Qays’s Muʿallaqa
Büyük Arap Şairi İmruu’l-Kays ve Ankara, ed. Atik Aydın, Mehmet Ali Kılay Araz, Osman Aktaş, İsa Güceyüz, Levent Yakupoğlu ve Halis Dişçi, Ankara: ASBÜ Yayınları, 2024, 145–156.
ISBN: 978-625-94492-8-9
Yayın türü: Kitap bölümü
Kitap, ASBÜ Yayınları tarafından Ağustos 2024’te Ankara’da yayımlanmıştır.
Öz
Bu çalışma, İslam öncesi Arap şiirinin en önemli temsilcilerinden İmruu’l-Kays’ın Muallaka’sını uzam ve estetik ilişkisi açısından incelemektedir. Şiirin dünya edebiyatı içindeki yerini tarihsel bir çerçeveye oturtan çalışma, İmruu’l-Kays’ın kasidesinin yapısını farklı tempolardan oluşan klasik bir senfoniye benzetmekte ve şiirdeki iç içe geçmiş anlatım düzlemlerinin metne çok sesli bir karakter kazandırdığını ileri sürmektedir.
İncelemenin merkezinde Gaston Bachelard’ın mekân poetikasından hareketle geliştirilen uzamsal estetik kavramı yer almaktadır. Bachelard’ın geriye doğru ve ileriye doğru uzam ayrımına ek olarak çalışmada sinematografik ve metaforik uzam kategorileri önerilmektedir. Geriye doğru uzamlar şairin geçmişe, hatıralara ve kayıp sevgiliye ilişkin deneyimleriyle; ileriye doğru uzam ise İmruu’l-Kays’ın hayatının son döneminde ilişkilendirildiği Ankyra/Ankara ile birlikte ele alınmaktadır.
Muallaka’nın sinematografik yapısı atmosfer, kamera hareketleri, sahne geçişleri ve görsel imgeler üzerinden çözümlenmekte; sevgili tasviri, at betimlemesi ve tufan sahnesi gibi bölümler adeta sinematik sekanslar olarak okunmaktadır. Şiirdeki geriye dönüşler, diyalojik ve kurgusal sahneler ile leitmotiv kullanımı da kasidenin anlatısal ve görsel bütünlüğünün unsurları olarak değerlendirilmektedir.
Çalışma ayrıca İmruu’l-Kays’ın şiirinin yalnızca nesneleri doğrudan tasvir eden bir şiir olmadığı; teşbih, imge ve metaforlar aracılığıyla anlamı çoğaltan, çok katmanlı ve mecaza açık bir şiir evreni kurduğu görüşünü savunmaktadır. Sonuçta Muallaka’nın, Cahiliye şiirinin anlam ve imge bakımından sınırlı olduğu veya beyitleri arasında zayıf bir bütünlük bulunduğu yönündeki yaygın kabulleri sorgulamaya imkân verdiği belirtilmektedir.
Anahtar Kelimeler: İmruu’l-Kays, Muallaka, İslam öncesi Arap şiiri, uzamsal estetik, Gaston Bachelard, geriye doğru uzam, ileriye doğru uzam, sinematografik uzam, metaforik uzam, Ankara.