A Major Critic and a Critical Perspective (I): Mandour and the Changing Parameters of His Criticism
Câbir ‘Usfûr
Çev. Mehmet Hakkı Suçin
Nüsha, Yıl II, Sayı 5, Bahar 2002, 129–136.
Yayın türü: Çeviri makale
Makalenin dili: Türkçe
Özgün yayın: el-‘Arabî, Eylül 2001, Sayı 514, 76–81.
Öz
Bu makalede Mısırlı eleştirmen Muhammed Mendûr’un eleştiri metodunun temel parametreleri incelenmektedir. Mendûr’un, Mısır’daki sosyo-politik değişimlere paralel olarak eleştiri anlayışını dönüştürme girişimi nicelik ve nitelik açısından değerlendirilmekte; Arap şiirinin sorunları, edebiyatın toplumsal misyonu ve sosyalist gerçekçilik gibi meseleler üzerinden eleştirel bir okumaya tabi tutulmaktadır.
Makale, Mendûr’un Fransa’dan dönüşünün ardından edebî eleştiride dışavurumculuğun geleneksel çerçevesini aşmaya çalışan üretken döneminden başlayarak düşünsel dönüşümünü izlemektedir. Özellikle 1952 Devrimi sonrasında değişen Mısır toplumunun ve sosyalist düşünceyle kurduğu ilişkinin, Mendûr’u önceki eleştiri yöntemini gözden geçirmeye ve daha ideolojik bir eleştiri anlayışına yönelmeye sevk ettiği gösterilmektedir.
Mendûr’un modern Arap şiirini Diriliş/Canlanma, Romantizm ve Gerçekçilik olmak üzere üç aşamada değerlendirdiği; şiirin gelişimini toplumsal değişimle bağlantılı biçimde okumaya çalıştığı belirtilmektedir. Bu süreçte edebiyatı yalnızca estetik bir faaliyet olarak değil, toplumsal gerçeklikle etkileşim içinde bulunan ve toplumu dönüştürme potansiyeli taşıyan bir alan olarak görmeye başladığı vurgulanmaktadır.
Makalenin temel eleştirel noktalarından biri Mendûr’un sosyalist gerçekçilik anlayışıdır. Câbir ‘Usfûr’a göre Mendûr, sosyalist gerçekçiliğin daha karmaşık estetik ve diyalektik boyutlarını yeterince özümseyememiş; onu büyük ölçüde resmî Sovyet yorumları üzerinden kavramıştır. Bu nedenle şiirin biçimi, içeriği, toplumsal misyonu ve sanatçının gerçeklik karşısındaki tutumu arasındaki ilişkiyi açıklamada birtakım kuramsal çelişkiler yaşamıştır.
Anahtar Sözcükler: Muhammed Mendûr, Arap eleştirisi, Arap şiiri, sosyalist gerçekçilik.