Cultural and Scientific Dimension of the Turkish-Sudanese Relations
Mehmet Hakkı Suçin
“Türkiye-Sudan İlişkileri: Stratejik Ortaklığa Doğru” Sempozyumu, Hartum, Sudan, 1–2 Haziran 2009.
Yayın türü: Uluslararası sempozyum bildirisi
Metnin dili: Arapça
Metinde Türkçe, Arapça ve İngilizce başlık ve özetler birlikte verilmiştir.
Öz
Bu çalışma, bölgesel ve uluslararası bir güç olarak Türkiye ile Afrika’nın stratejik ülkelerinden Sudan arasındaki ilişkileri kültürel ve bilimsel/akademik boyutlarıyla ele almaktadır. Türk-Sudan ilişkilerinin Osmanlı dönemindeki tarihsel gelişimi ile Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki seyri incelenmekte; iki ülke arasındaki kültürel ve bilimsel ilişkilerin geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmaktadır.
Çalışmanın ilk bölümünde Osmanlı-Sudan ilişkilerinin tarihsel ve kültürel arka planı değerlendirilmektedir. Osmanlı yönetiminin Sudan’daki etkisinin yalnızca idarî ve hukukî yapıyla sınırlı kalmadığı; matbaa, kâğıt üretimi, kıyafet ve özellikle Sudan Arapçasında yaşayan Türkçe kökenli kelime ve ifadeler aracılığıyla kültürel düzeyde de iz bıraktığı belirtilmektedir.
Cumhuriyet dönemine ilişkin bölümde, 1956’da Sudan’ın bağımsızlığını kazanmasının ardından gelişen diplomatik ilişkiler ve özellikle 1980’lerden itibaren artan kültürel ve bilimsel iş birliği ele alınmaktadır. Türkiye’nin 1998’de başlattığı Afrika’ya Açılım Eylem Planı, iki ülke arasındaki kültürel ilişkilerin kurumsallaşması açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir.
Çalışmada Türkiye ile Sudan arasında imzalanan ekonomik, bilimsel, teknolojik, kültürel, sağlık, tarım, turizm ve eğitim alanlarındaki anlaşma ve protokoller de incelenmektedir. Özellikle TİKA’nın Sudan’da yürüttüğü tarım eğitimi, sürekli eğitim merkezi, mesleki eğitim, Türkçe kursları ve Osmanlı kültürel mirasının korunmasına yönelik projeler iki ülke arasındaki somut iş birliği örnekleri olarak değerlendirilmektedir.
Çalışmanın son bölümünde, resmî anlaşmalar ile bunların fiilî uygulamaları arasında önemli bir boşluk bulunduğu vurgulanmaktadır. İlişkilerin geliştirilmesi için üniversiteler ve eğitim kurumları arasında kardeş kurum programları, Türkçe ve Arapçaya erişimin artırılması, Türk ve Sudan edebiyatlarının karşılıklı çevrilmesi, kültür ve sanat etkinliklerinin çoğaltılması ve sivil toplum ile araştırma kurumlarının sürece daha etkin biçimde katılması önerilmektedir.
Sonuç olarak, Türkiye ile Sudan arasındaki kültürel ve bilimsel iş birliğinin geliştirilmesi için gerekli resmî altyapının büyük ölçüde mevcut olduğu; bundan sonraki temel ihtiyacın var olan anlaşmaların etkinleştirilmesi ve akademik, kültürel ve sivil aktörler arasında doğrudan ilişkilerin güçlendirilmesi olduğu savunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Türkiye, Sudan, uluslararası ilişkiler, kültür, bilim.