Foreign Language Policies in Turkey
Mehmet Hakkı Suçin
Türkiye’de Eğitim Politikaları, ed. Arife Gümüş, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2015, 403–428.
ISBN: 978-605-320-079-6
Yayın türü: Kitap bölümü
Metnin dili: Türkçe
Öz
Bu çalışma, Türkiye’de yabancı dil politikalarının tarihsel gelişimini Osmanlı döneminden günümüze kadar incelemekte ve yabancı dil öğretiminin mevcut sorunlarını değerlendirmektedir. Türkiye’de yabancı dil politikalarının başlıca iki unsur tarafından şekillendirildiği ileri sürülmektedir: iktidarların siyasal vizyonu ile diğer ülkelerle kurulan siyasi, askerî, ekonomik ve kültürel ilişkiler. Çalışmada ayrıca yabancı dil öğretim programlarına hâkim olan yaklaşım ve yöntemler, okul türlerine göre ders çizelgeleri ve yabancı dil öğretiminin güncel durumu ele alınmaktadır.
Cumhuriyet öncesi dönemde Arapça ve Farsçanın Osmanlı eğitimindeki konumu ile Batı dillerinin giderek artan önemi tarihsel olarak izlenmektedir. Tanzimat döneminde Fransızcanın, Meşrutiyet döneminde ise Almancanın öne çıktığı; Batılılaşma süreciyle birlikte yabancı dil öğretiminin eğitim politikalarının önemli unsurlarından birine dönüştüğü gösterilmektedir.
Cumhuriyet dönemindeki yabancı dil politikaları üç temel evrede incelenmektedir: Ulusçuluk Gölgesinde Şekillenen Yabancı Dil Politikaları (1924–1960), Yabancı Dil Politikalarında Militarist Dönem ve Sonrası (1960–2000) ve Avrupa Birliği’ne Entegrasyon Sürecinde Şekillenen Yabancı Dil Politikaları (2000 ve sonrası). Bu dönemlendirme aracılığıyla Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Maarif Kolejleri ve Anadolu Liseleri, 1983 Yabancı Dil Eğitimi ve Öğretimi Kanunu, Basamaklı Kur Sistemi ve Avrupa Birliği sürecinin yabancı dil politikalarına etkileri değerlendirilmektedir.
Çalışmada yabancı dil öğretim metodolojisinin gelişimi de ele alınmaktadır. Cumhuriyet döneminde Dil Bilgisi-Çeviri Yöntemi, Doğrudan Yöntem ve Kulak-Dil Alışkanlığı Yöntemi gibi yaklaşımlardan iletişimsel ve yapılandırmacı modellere doğru bir geçiş yaşandığı; ancak programlarda benimsenen çağdaş yaklaşımlarla sınıf içi uygulamalar arasında önemli farklılıkların sürdüğü belirtilmektedir.
2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin Avrupa Birliği süreci ve dış politikasının çok eksenli hâle gelmesiyle İngilizce dışındaki dillere de daha fazla alan açılmıştır. Fransızca, Almanca, İspanyolca, İtalyanca, Japonca, Rusça, Çince ve Arapça gibi dillerin öğretimi yaygınlaştırılmış; 2011’de hazırlanan Arapça öğretim programlarıyla Arapçanın farklı eğitim kademelerinde yabancı dil olarak öğretilmesinin kurumsal zemini güçlendirilmiştir.
Çalışmanın güncel durum değerlendirmesinde, British Council ve TEPAV tarafından gerçekleştirilen kapsamlı saha araştırmasının sonuçlarından yararlanılmaktadır. Bulgular, yabancı dil öğretiminde programların öngördüğü iletişimsel yaklaşım ile sınıf uygulamaları arasında ciddi bir boşluk bulunduğunu; İngilizce derslerinin büyük ölçüde gramer ve test odaklı yürütüldüğünü, ders materyallerinin öğrencilerin ihtiyaç ve ilgilerine yeterince cevap vermediğini ve öğrencilerin uzun yıllar yabancı dil dersi almalarına rağmen işlevsel iletişim becerileri geliştirmekte zorlandıklarını göstermektedir.
Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de yabancı dil öğretim politikalarının kapsamlı bir eylem planı çerçevesinde yeniden değerlendirilmesini önermektedir. Öğretim programları ve materyallerinin öğrenci merkezli, iletişimsel, içerik tabanlı ve işlevsel hedeflere göre geliştirilmesi; ikinci sınıftan on ikinci sınıfa kadar gerçekçi ve kademeli bir ilerleme sağlanması; farklı okul türleri ve öğrenci ihtiyaçlarına uygun modüler yapıların oluşturulması ve öğretmenlere sınıf içi uygulamalarda daha fazla inisiyatif verilmesi gerektiği savunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Yabancı dil politikaları, yabancı dil öğretimi, Türkiye, dil eğitimi, eğitim politikaları, iletişimsel yaklaşım, yabancı dil öğretim yöntemleri, İngilizce, Arapça.